Vandaag, 27 juni, is het vol op zomer in Rome. Wat een geweldige stad! Het centrum staat vol met gezellige terrasjes en overheerlijke ijskraampjes. Het felle zonlicht laat de gebouwen glanzen en maakt alle kleuren intenser. De sfeer is op en top romantisch. Maar je moet wel heel goed kijken om die sfeer nog te kunnen zien. Overal waar je kijkt zie je namelijk in hijgende, het zweet badende, dorstige toeristen. Velen vechten om een plekje in de schadauw, welke schaars zijn door de hoogstaande zon.

Omdat we morgen naar zee gaan met wat vrienden heb ik voorgesteld pastasalade te maken. Wel zo fris en gemakkelijk. Helemaal doordacht had ik mijn voorstel niet. Om 11 ‘s morgens bevind ik mij opeens achter het fornuis roerend in een pan kokend water. Gadverdamme wat is het heet. Alles plakt en mijn enkels zijn twee keer zo dik als normaal. Zuchtend snij ik de mozzarella in stukken. Na het koken van de pasta besluit ik veder te schrijven aan mijn scriptie. Hierbij moet je weten dat wij niet een appartement bezitten met uitzicht op het Colosseum en met dakterras inclusief klimplanten en een olijfboompje. Iets wat mensen zich wel vaak inbeelden als ik vertel dat ik gedeeltelijk in Rome woon. Ons appartement bevindt zich in een achterwijk van Rome, nog net bij de laatste metro halte van lijn A, Battistini. Als ik zo een goede huisvrouw als de buurvrouw zou zijn, zou ik elke dag de ramen lappen om de zwarte aanslag er af te halen. Constant rijden er auto’s langs en wordt er getoeterd en geschreeuwd. Om de hitte buiten te houden zijn de luiken dicht, en leef ik zo ongeveer in het licht van mijn computer. De romantiek is ver te zoeken. Het schrijven wil niet echt lukken. Zelfs de warmte die mijn laptop uitstraalt is onuitstaanbaar. Het is inmiddels vijf uur. Om toch nog wat daglicht gezien te hebben neem ik de metro naar het centrum. Op zoek naar een nieuwe zonnebril. In de metro is de lucht zo benauwd dat het lijkt als of je je er een weg door moet banen. Bij piazza del popolo stap ik uit. Fout. Het plein, en vooral ook de winkelstraat staat vol protesterende mensen. Ze protesteren tegen de hoge snelheidslijn. Ik vind het heel goed dat het Italiaanse volk de laatste maanden steeds meer van zich is gaan laten horen. In een democratie moet je niet alleen een stem hebben, maar hem ook laten horen. Maar goed komt het me vandaag niet uit. Tussen de zwetende lijven vecht ik me een weg naar de H&M. Binnen is het stil en koel. Te koel eigenlijk want ik weet nu al dat het een klap gaat worden als ik weer naar buiten stap. Gelukkig, een leuke zonnebril hebben ze wel. Terug neem ik de metro van piazza di spagna, de protesten ontwijkend. Veel maakt het niet uit, want deze kant op moet ik me door de toeristen heen werken. Weer thuis voelt het alsof ik een marathon gelopen heb. De hitte is iets minder, maar het blijft plakkerig. Waar is de romantiek in Rome?

Om half negen komt mijn vriend thuis. Hij heeft een fles witte wijn en twee pizza’s bij zich. In de keuken en de koele lucht van de nacht eten we de pizza en drinken we de wijn. Een citronella kaars verspreidt een akelige geur om de muggen weg te houden. En voldaan zuchtend denk ik: “dit is de romantiek van Rome”.

Vandaag voelt de lucht voor de eerste keer van het jaar als winter. Ondanks de strak blauwe lucht is het zonnetje waterig. Er staat geen wind. Met mijn tante van 92 drink ik een kop hete chocolademelk. Één van haar beste vriendinnen is net overleden verdrietig maar ook bangig verteld ze er over. Haar vriendin was 88 en ze hoort een heleboel mensen zeggen dat dat toch een hele mooie leeftijd is. Zelf vindt ze het helemaal geen mooie leeftijd! Ze is al 4 jaar ouder maar nog helemaal niet klaar om dood te gaan. ’s Nachts durft ze niet te gaan slapen omdat ze bang is niet meer wakker te worden. ‘Al je hele leven weet je dat je een keer dood zult gaan’, verteld ze, ‘maar hoe dichter bij het moment komt, hoe minder je er in wilt geloven’. In God gelooft ze niet echt, maar ze zou het wel heel fijn vinden als ze straks haar zus en vrienden weer ziet.

Ik ben zelf niet zo heel bang voor de dood. Misschien komt het wel omdat het voor mij nog zo ver weg voelt. Tuurlijk, ik kan ook opeens ziek zijn en dan zomaar opeens dood. Of een ongeluk hebben. Maar dat zijn dingen waar je niet van uit gaat. Eigenlijk ben ik er ook wel een beetje nieuwsgierig naar “de dood”. Als er straks niks meer is, maakt ook niks meer uit. En als er nog wel iets is dan lijkt me dat behoorlijk interessant. Volgens mij zit het probleem van de dood voor de persoon die sterft in het feit dat hij gaat, en voor de achterblijvers in het feit dat hij weg is. Dood gaan is moeilijk omdat je afscheid moet nemen, omdat je los moet laten. Dood zijn is volgens mij helemaal niet meer erg. Voor de achterblijvers is het anders. Zij zitten met een gat. Eigenlijk is het een soort van hebberigheid. Mensen willen dan meer van de persoon die er was. Dat die persoon er überhaupt is geweest is eigenlijk al heel erg mooi. Iemand die iets heeft kunnen toevoegen aan de wereld. Iemand die van anderen heeft kunnen houden en andersom. Elk moment is iets om gelukkig mee te zijn. En al weet ik niet aan wie, ben ik dankbaar voor ieder moment dat ik leef en mijn dierbaren om mij heen heb.

Ik geloof, geloof ik, niet echt in reïncarnatie, maar ik vind het idee dat je naar een volgend leven veder gaat als je in je huidige leven verzadigd bent wel heel mooi. Als je in je huidige wereld niks meer te leren hebt en niks meer voor anderen kunt betekenen ga je veder. Veder met leven, veder met leren. Dat iemand er niet meer is betekend niet dat hij geen invloed meer heeft. Dat gaat gewoon door. Minder direct misschien maar je blijft in de wereld bestaan tot dat niemand zich je meer herinnert, en zelfs dan kan je nog invloed hebben.

Toch is het verdriet om iemands verlies iets wat uit je diepste binnen komt. Iets instinctiefs. Ongelofelijk sterk en oncontroleerbaar. Onbeheersbaar. Misschien is het wel de diepste vorm van pijn.

Zou de mens in zijn diepste zijn weten wat de dood is? Als we het echt zouden weten zou het waarschijnlijk het leven alleen maar ingewikkelder maken. Het gaat om nu, om hier en om ieder moment.

Ik heb een probleem met links en rechts. Als iemand mij zegt dat ik naar links moet kijken, wil ik nog wel eens een paar seconden nodig hebben om mij te realiseren welke kant ook al weer links is. En als ik in de auto te horen krijg dat ik naar rechts moed is het mij meerdere malen gebeurd dat ik zonder twijfel links afsla. Een vrouwenprobleem schijnt dit te zijn. Als klein meisje droeg ik een ring aan mijn rechter wijsvinger en als ik moest weten waar rechts was voelde ik aan de binnenkant van mijn hand met mijn duim aan mijn wijsvinger om zeker te zijn of ik me niet vergiste. Natuurlijk is mijn links-rechts probleem niet meer zo sterk als toen, maar een ring aan mijn linker wijsvinger is wel heel verwarrend. Nog ingewikkelder is links-rechts in het Italiaans. Sinistra-destra zorgt voor nog meer seconden in onzekerheid waardoor ik, voor in de auto, Dario links-rechts in het Nederlands heb geleerd. Lastig alleen dat hij zich nu af en toe vergist.

Ook Italië heeft een probleem met links en rechts, een probleem dat nog veel groter is dan dat van mij. Italiaans links is heel erg verdeeld, Italiaans rechts zit in het midden en de dan overgebleven rechts is extreem. Bij mij gaat het slechts over een paar seconden van verwarring, in Italië moeten we het hebben over decennia. 25 april is in Italië de nationale Bevrijdingsdag. Dit jaar viel dat op zondag en zorgde het niet voor een extra vrije dag waardoor de meeste Italianen er nauwelijks aan gedacht hebben. Wat werd er georganiseerd? Niks. Links was te verdeeld om iets op te zetten; midden is eigenlijk al rechts en stond er liever niet bij stil; rechts gaat toch zeker niet zijn eigen ondergang vieren?!

Dit kleine voorbeeld, van dit grote probleem, toonde mij weer eens hoe onevenwichtig de politiek in Italië is. Steeds vaker dit jaar gaat er door mijn hoofd dat Nederland zo erg nog niet is, in ieder geval weet zij wat rechts en wat links is en zou zelfs het uiterste puntje van rechts 5 mei niet afschaffen.

Bijna negen maanden geleden reed ik weg vanuit Hoorn richting Italië wetend echter niet beseffend dat ik een groot avontuur tegemoet ging. De dag zelf herinner ik me nu al niet meer erg gedetailleerd maar het gevoel op het moment dat ik weg reed weet ik nog precies. Maanden had ik uit gekeken naar dit moment. Eenmaal daar was het toch moeilijker dan ik van te voren dacht. Het was als of ik weg liep uit een deel van mijn leven waar ik nooit meer terug zou kunnen komen. Ik keek uit naar dat wat voor me lag maar had liever niets achter me gelaten. Het voelde alsof ik mezelf moest losscheuren.

Nu pas begin ik mijn draai te vinden. Terug kijkend naar de afgelopen maanden zie ik een achtbaan van emoties, gevoelens en gedachten. Grote gebeurtenissen zijn er niet geweest, in zeker zin ben ik constant in het vertrouwde gebleven en toch kan ik concluderen dat ik gelijk had toen ik weg reed. Dat wat er was, dat wat ik was, is er niet meer. Een huis heb ik op verschillende plekken gevonden, een thuis heb ik niet meer. Het gevoel van “thuis” vind ik nu in een kop thee of goede muziek, momenten waarin ik me totaal kan ontspannen. Leven zonder mensen om je heen die je door en door kennen zorgt er voor dat je meer naar je zelf moet kijken. Kritischer ben ik geworden, realistischer en misschien ook wel eerlijker. Een heleboel kleine dingetjes zijn één groot ding geworden en dat ding heeft mij ongelofelijk veel geleerd.

Voor een congres georganiseerd door verschillende universiteiten ga ik misschien deelnemen aan een discussie over het nut van de Erasmus uitwisselingen. Dat is dan ook de reden dat ik terug kijk naar de afgelopen negen maanden. Het nut? In een paar korte zinnen zou ik het niet kunnen omschrijven maar nuttig is er zeker. Bijna zou ik willen zeggen dat het verplicht zou moeten zijn. Iedereen die studeert zou minstens 6 maanden naar het buitenland moeten gaan. Ik ben er van overtuigd dat het de wereld een stukje beter zou maken. Het leert je om vanuit een ander perspectief naar de wereld te kijken. Misschien zouden we Berlusconi een jaartje aan de universiteit van Amsterdam moeten laten studeren. En zo kan ik nog wel een paar namen bedenken. Maar waarschijnlijk is het voor hen die op grote schaal schade aanbrengen al te laat. Na een bepaalde leeftijd leer je niet meer zo gemakkelijk en wordt je manier van denken een patroon, gerechtvaardigd door de herhaling. Het gaat er niet om dat je iets van de wereld ziet, maar dat je iets van de wereld ervaart. Iemand die de halve wereld is over gereisd kan beweren dat oorlogsmisdaden veroorzaakt worden door homo’s in het leger, van de wereld heeft hij niets begrepen. Onwetendheid.

Waarschijnlijk ben ik nu een beetje te naïef. Zes maanden in het buitenland had een Berlusconi, een Wilders of een Sheehan vast niet veel verandert. Maar als zij die op hen stemmen, zij die hen de macht geven, een ervaring in het buitenland hadden gehad, zou het perspectief anders kunnen zijn. Het is immers kennis die de onwetendheid tegen gaat. Misschien zou het moeilijker worden om stemmen te winnen met de belofte dat kanker binnen drie jaar niet meer voorkomt of met een oorlog met redenen die in scene zijn gezet.

Zijn de uitwisselingen nuttig? Zelf heb ik nog 5 maanden van mijn uitwisseling te gaan en ik hoop dat deze vijf maanden mij niet te veel leren over de wereld. Een verplichte uitwisseling zou een eenvoudige en zelfs uitvoerbare manier zijn om de wereld te verbeteren en deze naïviteit, hoop, en dit idealisme wil ik niet kwijt raken. Dan blijf ik toch maar liever onwetend.

Terwijl ik gister naar Perugia reed genoot ik nog vol op van de mimosa’s. In de harde wind gingen de bomen als gele zeeën heen en weer. Met de zon op de ruiten werd het al snel heet in de auto en ben ik gestopt om mijn jas uit te doen. Met mijn raampje op een kier ben ik doorgereden. Toen ik vanmorgen mijn slaapkamer raam opendeed voor wat frisse lucht schrok ik van de kou die naar binnen drong. Het zag er allemaal nog heel mooi uit buiten… Om 12 uur begon het opeens te sneeuwen en nu, om 10 voor 5 licht er minstens 12 centimeter sneeuw die onmiddellijk aan de grond is vast gevroren en zijn de wegen onbegaanbaar. Dario belde en vertelde dat hij er drie kwartier overheeft gedaan om van zijn werk naar huis te komen, iets wat hij normaal in 15 minuten doet. Het is niet als de winter in Nederland, maar ook hier in Italië roert maart zijn staart!

Hier is het per 1 maart lente geworden. De zon laat zich regelmatiger zien en zorgt dan meteen voor een graadje of 20 en de bomen zitten vol knopen. De bebossing is nog grauw en bruin en de lucht kleurt zich vaak in haar ijle, winterse blauw. Veel groen is er nog niet maar toch is er al redelijk wat bloesem te zien. De narcissen staan al een tijdje vol in bloei maar nu bloeien de perzikbomen en de mimosa ook. De perzikbloesem is met haar zacht roze, fijne bloempjes heel romantisch. Maar nog spectaculairder is de mimosa. Golvende gele zeeën zijn er ontstaan. Helemaal als de zon er op staat lijken de bomen licht te geven. Een mooier teken van het begin van de lente bestaat er niet.

Nu de lessen weer begonnen zijn en de universiteit in volle gang is realiseer ik me opeens hoe snel dit jaar voorbij aan het vliegen is. Over 6 maanden moet ik alweer in Nederland beginnen en dat terwijl ik het idee heb dat ik nu pas begin te wennen aan het idee dat ik hier in Italië ben.

Dit weekend was ik op bezoek bij Valerio, een vriend van Dario die dicht bij Rome woont. Hij heeft trouwens in de tuin 4 grote mimosa bomen bij elkaar staan wat echt heel mooi is om te zien. En behalve de die mooie bomen heeft hij ook een heel bijdehand neefje van drie. Toen we binnen kwamen vroeg z’n neefje meteen aan mij hoe ik heette. “Dieuw” antwoordde ik. “Dio”?! (God?!) vroeg hij verbaasd. Lachend heb ik uitgelegd dat het Dio maar Dieuw was. Later in de middag kwam zijn moeder hem ophalen en zij Valerio “vertel eens aan mamma wie er op bezoek is”. Heel even was hij stil, toen zij hij “Dario en Jezus, fijn hea!”

De perspectieven van Europa. Europa is geen land, geen eenheid. De manier waarop je naar Europa kijkt wordt beïnvloed door de plek waar je vandaan kijkt. Voor een Duitser is Europa anders dan voor een Nederlander. Geschiedenis en Politiek spelen hierbij een grote rol.

Vandaag ben ik terug gegaan naar Perugia. Meteen toen ik mijn kamer opendeed zag ik al dat er een nieuw meisje is ingetrokken. Ramune uit Litouwen is twee weken geleden vertrokken. Op het bureau lag nu een Italiaans- Tsjechisch woordenboek. Later in de middag komt mijn nieuwe kamergenote binnen. Eerste indruk: slungelig. Lang, mager meisje met slordig haar en een te grote bril. Tweede indruk: vriendelijk, vrolijk. Ze spreekt redelijk Italiaans en kletst meteen in het rond. Als ze vraagt waar ik vandaan kom is ze opgelucht als het Nederland blijkt te zijn. “Met iemand uit Oost Europa wil ik geen kamer delen”. Verbaasd kijk ik haar aan. Ik zeg het niet, maar denk het wel; ze komt zelf toch ook uit Oost Europa?! Als ik vraag waarom niet antwoord ze dat de mensen daar onopgevoed en onbeschoft zijn. Ik heb maar geantwoord dat het meisje voor haar uit Litouwen kwam en dat die best aardig was.

Een andere dimensie in Europa, een ander perspectief. Wie weet, misschien wordt het nog interessant.

Vandaag is er op tv en in de kranten opeens een nieuwe reclame verschenen. Het gaat om een boek dat binnenkort zal verschijnen. Het heet “noi amiamo Berlusconi” wat betekent: wij houden van Berlusconi. Voor 9,90 koop je dit prachtige boek in alle kiosken en tabakzaken. Op het dikke glimmende boek staat de titel geschreven in de kleuren van Italië, en als je het openslaat vind je vele schitterende foto’s van, natuurlijk, Berlusconi samen met zijn aanbidders. De foto’s verschillen, op de één zie je Berlusconi met een jong Italiaans meisje dat hem een tekening aanbiedt, op de ander Berlusconi hand in hand met een bekende voetballer. Wat echter niet veranderd is die neppe, vast gezette, lach van de premier. Tijdens het televisiespotje wordt er trots ingezoomd op een foto waar Berlusconi een 18 jarig, nieuw ontdekt, modelletje omarmt. Op de achtergrond ontbreekt het volkslied van Italië, maar het scheelt niet veel. Wat een propaganda! Dieper en dieper zakt Italië weg in de gekte. Elke keer weer een stukje ook als je bodem allang bereikt lijkt te zijn.

Vanmorgen werd ik wakker van geschreeuw onder mijn slaapkamerraam. Daniela stond tegen nonna Rita te schreeuwen. Steeds harder werd het. Uit het raam kijkend zag ik de buurvrouw langs de gordijnen naar de tuin onder mij gluren. Scheldwoorden vlogen de lucht door die ik nooit eerder gehoord had. Na een kwartier houdt het op. Rita is weg. Ontwijkend ben ik niet meteen naar beneden gegaan maar nadat het gestampvoet was opgehouden ben ik toch maar gaan ontbijten. Wat blijkt; de 100 tulpenbollen die ik mee had genomen stonden koel in de garage, klaar om gepland te worden. STONDEN want Daniela kon ze vanochtend niet meer vinden. Na het hele huis overhoop gehaald te hebben kwam Rita toevallig langs. In eerste instantie wist Rita van niks, maar toen vroeg ze zich opeens af of die zak verrotte knoflook misschien geen knoflook was. Ze vond het al zo vreemd dat niemand die zak weggegooid had… Ik had me al de tuin voorgesteld vol met tulpen en Daniela had al tegen de buurvrouw opgeschept, maar kan gebeuren. Door de Altzheimer is ze steeds meer in de war dus boos kan je er niet over worden. Wel heel jammer.